बीबीसी – इरानले ओमानसँग होर्मुज जलडमरूमध्य भएर गरिने जलयातायात (सिपिङ) को मार्गबारे एक सहमतिमा पुगेको जनाएको छ।
इरानी विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माएल बकाइले सम्झौताबारे विस्तृत विवरण नदिए पनि यो “अन्तिम चरणमा” रहेको बताएका छन्।
- Advertisement -
बीबीसीका अनुसार बकाइले ओमानसँगको सम्झौताले मात्रै जलडमरूमध्यमा सुरक्षित जलयातायातको पूर्ण ग्यारेन्टी नगर्ने चेतावनी दिँदै इरानी बन्दरगाहमा अमेरिकी नाकाबन्दीका कारण सुरक्षा अझै प्रभावित रहेको तर्क गरे। यस प्रस्तावबारे अमेरिका र ओमानले भने हालसम्म कुनै टिप्पणी गरेका छैनन्।
गत फेब्रुअरीमा अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि आक्रमण गरेदेखि तेहरानले विश्वको करिब पाँचौँ भाग कच्चा तेल र तरल प्राकृतिक ग्यास (एलएनजी) ओसारपसार हुने होर्मुज जलडमरूमध्यलाई ठप्प पारेको छ। त्यसयता अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्यमा तीव्र उतारचढाव आइरहेको छ।
मंगलवार अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले जलडमरूमध्य “छिट्टै” नखुलिए इरानमाथि “निकै कडा प्रहार” गरिने चेतावनी दिएका थिए।
अमेरिकाका वरिष्ठ अधिकारीहरूले यसै साताको अन्त्यतिर जलयातायात पुनः सञ्चालन गर्न सकिने गरी वार्ता अघि बढेको बताएपछि ट्रम्पको यो अभिव्यक्ति आएको हो। यद्यपि इरानले भने आफूले अमेरिकासँग कुनै वार्ता नगरेको र त्यस्तो कुनै योजना पनि नरहेको दाबी गर्दै आएको छ।
दुई देश र मध्यस्थकर्ताहरूबिचको छलफलमा जलडमरूमध्य पुनः खोल्ने विषय प्रमुख मुद्दा बन्दै आएको छ।
इरानी विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ताले जारी गरेको वक्तव्यमा ओमानसँग “मार्गको भौगोलिक स्थिति (कोअर्डिनेट)” मा सहमति भइसकेको उल्लेख छ।
इरानको आधिकारिक समाचार संस्था ‘इर्ना’ का अनुसार उनले भनेका छन्, “होर्मुज जलडमरूमध्यलाई असुरक्षित बनाउने कारकहरू अझै पनि अमेरिकाका तर्फबाट विद्यमान छन्, विशेष गरी समुद्री नाकाबन्दी र इरान तथा यसका हितहरूविरुद्धका अन्य आक्रामक एवम् धम्कीपूर्ण कार्यहरू कायम छन्।”
इरानका उपविदेशमन्त्री काजेम गरिबाबाडीले पछि इर्नालाई बताएअनुसार यो नयाँ मार्ग अस्थायी हुनेछ र दुईदेखि चार महिनासम्म खुला रहन सक्छ। उनले यसबारे थप विवरण भने दिएनन्।
युद्ध सुरु भएदेखि यस जलडमरूमध्य भई हुने जलयातायात निकै घटेको छ। इरानले जलडमरूमध्य पार गर्नका लागि पूर्वअनुमति लिनुपर्ने र आदेश पालना नगर्ने जहाजहरूमाथि आक्रमण गर्दै आएको बताएको छ।
तेहरान र वासिङ्टनबीचको विवादको मुख्य विषय इरानले जलडमरूमध्य पार गर्न चाहने जहाजहरूमाथि शुल्क (शुल्क/ट्याक्स) लगाउने धम्की दिनु पनि हो।
रोयटर्सले एक वरिष्ठ इरानी अधिकारीलाई उद्धृत गर्दै जनाएअनुसार इरानले जलडमरूमध्य प्रयोग गर्ने जहाजहरूबाट सामानको मूल्यको ५ देखि ७ प्रतिशतसम्म शुल्क मागिरहेको छ। ओमानले करिब ३ प्रतिशतको वरपर छलफल गरिरहेको छ भने वासिङ्टन कुनै पनि शुल्क लगाउन नहुने पक्षमा छ।
प्रस्तावित सम्झौताले तेहरानलाई होर्मुज जलडमरूमध्य हुँदै खाडीमा प्रवेश गर्ने जहाजहरूमाथि नियन्त्रण गर्ने अधिकार पनि दिने रोयटर्सले जनाएको छ। बीबीसीले यसबारे प्रतिक्रियाका लागि ह्वाइट हाउससँग सम्पर्क गरेको छ।
जुन महिनामा इरान र अमेरिकाबिच लडाइँ रोक्ने, होर्मुज जलडमरूमध्य पुनः खोल्ने र ६० दिनभित्र युद्ध अन्त्य गर्ने सम्झौतामा पुग्ने उद्देश्यले एक समझदारी पत्रमा हस्ताक्षर भएको थियो।
तर, उक्त समझदारी पत्रमा हस्ताक्षर भएको केही दिनमै एकअर्कामाथि पुनः आक्रमण सुरु भएपछि त्यो सम्झौता र कूटनीतिक वार्ता दुवै भङ्ग भएका थिए।
अमेरिकाले सो क्षेत्रका इरानी बन्दरगाहहरूमा समुद्री नाकाबन्दी कायम राखेको छ भने गत जुलाई २० देखि यमनका इरान समर्थित हुथीहरूले लाल सागरस्थित साउदी अरबका बन्दरगाहहरूमा अर्को नाकाबन्दी लगाएका छन्।
अमेरिका र इजरायलले गत फेब्रुअरी २८ मा इरानमाथि व्यापक हवाई आक्रमण सुरु गरेका थिए। जवाफमा इरानले इजरायल र खाडीस्थित अमेरिकी सहयोगी राष्ट्रहरूमाथि आक्रमण गर्दै होर्मुज जलडमरूमध्य पूर्ण रूपमा बन्द गरिदिएको थियो।
त्यही पहिलो आक्रमणमा इरानका तत्कालीन सर्वोच्च नेता आयतुल्लाह अली खामेनी मारिएका थिए, जसको उत्तराधिकारीका रूपमा उनका छोरा मोज्तबा खामेनी चयन भए।
युद्ध सुरु गराएको सोही आक्रमणमा कान्छा खामेनी घाइते भएका थिए र त्यसयता उनी सार्वजनिक रूपमा देखिएका छैनन्।
इरानका राष्ट्रपति मसुद पेजेस्कियानले बुधवार खामेनीसँगको सम्पर्क हाल “निकै कठिन” रहेको बताएका थिए। सरकारी सञ्चारमाध्यमका अनुसार पेजेस्कियानले भनेका थिए, “जे भए पनि उहाँको उपस्थिति हाम्रा लागि ठूलो शक्तिको स्रोत हो ताकि हामी अघि बढ्न सकौँ।”
गत महिना आफ्ना बुबाको अन्त्येष्टि समारोहमा समेत उपस्थित नभएका कान्छा खामेनीले लिखित वक्तव्यहरूमार्फत संवाद गर्दै आएका छन्। तर उनी सार्वजनिक रूपमा नदेखिएकाले अन्य उच्च अधिकारीहरूसँगको उनको सम्बन्धलाई लिएर विभिन्न अड्कलबाजीहरू भइरहेका छन्।
राष्ट्रपति पेजेस्कियानले भने आफूले उनीसँग फलदायी बैठकहरू गर्न सकेको र उनीबाट “दयालुता र अत्यन्तै व्यावहारिक तर्क” पाएको दाबी गरेका छन्।
उनले भने, “दुर्भाग्यवश, वर्तमान परिस्थितिले केही दुराशय भएका मानिसहरूलाई उहाँको अर्कै व्याख्या गर्न र उहाँको फरक छवि प्रस्तुत गर्न मौका दिएको छ।”
प्रतिक्रिया दिनुहोस्